Ordonnantie van de Staten Generaal van 4 augustus 1586 ("Leicester-plakkaat")

bron: Contemporaine gedrukte ordonnantie door Cornelis Claesz (Van Gelder 302)


 

 

Placcart /

ende ordonnantie generale / soo op den cours van den gelde / als op de policie ende discipline betreffende d'exercitie van den munte ende muntslach. Midtsgaders tstuck van den wissele ende wisselaers / scheyders / affineurs / goudtsmeden / ende andere in allen den gheunieerde provincien.

 

Ghegheven by Zijne Excellentie in den Haghe den iiij augusti anno 1586.

 

 

Robert Grave van Leycestre / Baron van Deinbigh / etc. luytenant van hare Mt. van Enghelandt / gouverneur / capiteyn generael der vereenichde Nederlantsche provincien.

   Allen den gheenen die dese jeghenwoordighe letteren van placcarte sullen zien oft hooren lesen. Saluyt.

   Alsoo omme te voorsien op de ongeregeltheden int stuck vander munte binnen den gheunieerde Nederlantsche provincien gecauseerd door de jeghenwoordighe oorloghe ende licentie des tijdts hoochnoodich is een generale ende alghemeene ordre ende regule ghestelt te werden /niet alleene opten cours van den gelde / maer oock op de pollicie ende discipline betreffende d' exercitie van de munte ende muntslach / midtsgaders tstuck van den wissele ende wisselers / scheyders / affineurs / goudtsmeden / ende andere / in allen welcken als lidtmaten de staet van den munte verspreyt ende uutghedeelt is / in sulcker vueghen dat de selve mach ghestadich in hueren wesen ghemainteneert werden / omme waer toe te comen voor al noodich is te maecken een generale verghelijckinghe van alle soodanighen specien ende soorten van gelde / als men verstaet binnen den selven lande cours ende ganck te doen hebben / volghende een yeders ghewichte ende alloie / ende den onderlinghen proportien van dien teghens den anderen. Ende in conformite van dien te reguleren ende arresteren den prijs van de materien ende billioenen van goude ende silvere / midtsgaders tgheheel  stuck van de muntslach / wissele / ende andere saecken daer van dependerende /   Soo eest dat wy insisterende den wech der voorgaende solemnele ordonnantie van der munte deser Nederlanden / ende voornemetlijck van de gheene ghemaeckt by tijden des keysers Caroli die Vijfde / in den jare 1520. By advijse ende bewillinghe van de Generale Staten der vereenichde Nederlantsche provincien mette M. van Enghelant gecontracteert hebbende / als Gelderlandt / Vlaenderen / Hollandt met Westvrieslandt / Zeelandt / Utrecht / ende Vrieslandt / met welck tractaet die van Overijssel sich gheconformeert ende ghegheven hebben onder onsen gouvernemente volghende d' accordt met ons dien aengaende ghemaect. By deliberatie van den Raede van State neffens ons gheordonneert / ghehoort hier op de Generael Meesters van der Munte der selver Provincien gheordonneert hebben ende ordonneeren by desen / by forme van provisie tolerantie / ende permissie ter tijdt ende wijlen toe anders sal wesen gheordonneert / dat voortaen van den daghe der publicatie van desen in alle steden ende plaetsen der voors. provincien / alle de penninghen van goudt ende silvere hier nae ghespecificeert ende gheen andere / sullen cours ende ganck hebben ten pryse ende in der manieren hier naer verclaert / van welcken wy oock gheordonneert hebben / ende ordonneren by desen die figueren in drucke ofte printe / achter dese jegenwoordighe ghestelt / ende gherepresenteert te werden / omme by de ghemeent bekent / ende de goede ende stercke uut den ghecontrefeyte / ende snode penninghen onderscheyden te connen werden.

 

Gouden Munte ten ghewichte beneffens yeder vercleert / en' ter gewoonlijcker remedie van een deusken uutgesundert die vierendeelen van nobels / die alleenlijck sulle' hebben te remedie ee' aesken.

 

Die angelot van Enghelant va' xlviij int marck / v gul. jz st.

Die dobbelen rosennobel van Enghelant van xvj int marck / xv gul. iiij st.

Die enckele rosennobel van Enghelandt van xxxij int marck / vij gul. xij st.

Die halve ende vierendeel van dien naer advenant.

Die henricus nobel van xxxvj int marck / vj gul. xiij st.

Die angelot met die O opt schip va' xlviij int m. iiij gul. xvj st.

Die souvereyn ghemunt by den coninck Hendrick van Engelandt van xl int marck. v gul. j st.

 

Alle welcke gewichte en snede der Engelsche penninghen werden verstaen van den Engelschen marcke / d'welck ghesustineert werdt zwaerder te zijn een engelsche xx asen / dan het Nederlantsche troysche marck. Midtswelcken de angelotten midtsgaders dobbele ende enckele nobels van den slage van hare Mt. voortsaen gewegen sullen werden jegens de nieuwe gewichte die opten selven in conformite van desen sullen werden gheordonneert / zijnde soo veel swaerder als die differentie der voorsz. marcken bedraecht / ende sullen die Engelsche nobels ende angelotten wegende beneden die drie aeskens des behoorlijcken gewichte gedragen werden in den wisselen sonder tot pryse bestaedt te mogen zijn.

 

Die gouden reael van xlvj int marck / v gul. ij st.

Die halve gouden real van lxx i/viij int marck ij gul. xj st.

Die carolus gulden van lxxxiiij int marck / xxxiijz st.

Die sonne croone van Vranckrijck van lxxij int marck / midtsgaders die vlaemsche croone van lxxj iij/iiij int m. iij gul. j st.

Die oude Fransche croonen van lxxij int marck / iij gul.

Den gouden leew van lix int marck. iij gul. xv st.

Die gouden bourgoenschen rijder van lxx int m. iij gul. viij st.

Het gulden vlies van liiijz int marck. iiij gul. vj st.

Die andries gulden van lxxiiij int marck. ij gul. ix st.

Die wilhelmus schilt van lxxij int marck / ij gul. ix st.

Het schuytken van lxxiij int merck / ij gul. xix st.

Die philippus guldens van lxxiiij int marck / ij gul. ij st.

Die philippus clinckaert van lxxvj int marck / xxxvj st.

Die groote crusaet van Portugal van seven int m.  xxxiij gul. x st.

Die dobbele pistoletten van Spaignien van xxxvj int m. vj gul.

Doe enckele pistoletten van Spaignien lxxij int marc. iij gul

Die dobbel pistoletten van Italien van xxxvj int m. v gul. xvj st.

Die enckele pistoletten / ij gul. xviij.

Die grooten reael van Oostenrijck van xvjz int marcke / xiiij gul. v st.

Die halven ende vierendeelen naer advenant.

Die ducaten van Hungarien / Spaignien / Portugal / ende die ghene ghemunt int Rijck van lxx int marck / iij gul. viij st.

Die dobbel ducaten van Spaignien van xxxv int marck / vj gul. xvj st.

Die gouden castiliaen van liijz int marck / iiij gul. viij st.

Die croone van Portugael metten corten cruyce van lxx int marck. iij gul. iij st.

Die croone van Portugael metten langhe cruyce van lxx int marck / iij gul. ij st.

De dobbele ducaten van Italien van xxxvj int marck. vj gul. xij st.

Die enckele ducaten van Italien / ende die salut van lxxij int marck / iij gul. vj st.

Die milrees van Portugael van xxxij int marck / vj gul. xvj st.

Die halve van dien naer advenant.

Die goutguldens van Duytslant van lxxv int marck / xlviij st.

Die davidsguldens van Utrecht van lxxvj int marck. ij gul.

Die Geldersche rijder van lxxvj int marck / xxxv st.

Die guldens van Campen / Deventer / Swol ende Clemer gul. van lxxvj int marck / xxxiiij st.

Die rosennobels van Gelderlant ende Utrecht van xxxij int marck / vij gul. ix st.

Die Vlaemsche nobels van xxxvj int marck / so wel de oude als die nieuwe geduerende dese jegenwoordige oorloge tot Gent / in Zeelant / ende Gelderlant gheslaghen / vj gul. vij st.

Die dobbel ducaet van Zeelant van xxxv int marck / vj gul. xvj st.

Die Hollantsche ducaet van lxx int marck / iij gul. viij st.

Die dobbel gulden vant Nederlandt / genaemt staten croone / van lxxxjz int marck. ij gul. viij st.

Die Geldersche ende Vriessche gouden rijder ghemunt in den jare 82 van lxxij i/viij int marck / ij gul. xviij st.

 

Silvere munte.

 

Ende aengaende die silvere munte / dewijle men bevint by experientie als ooc by die ordonnancien van andere coninckrijcken ende landen / die proportien tusschen den goude ende silvere ghestatueert by d'ordonnantie van den jare 1520 allenskens verlopen te zijn / ende die estimatie des gouts gheresen / meerder dan de ghene van den silvere / mits welcken die silvere philippus daelder / die anderssins is weerdich geweest soo veel als die halve goude reael / jeghenwoordelijck ten prijse van de selve niet en can monteren. Hebben daeromme / ende omme te betrachten de behoorlijcke proportien by allen anderen natien jeghenwoordelijck gheuseert goet ghevonden den selven philippus daelder ten prijse van vijftich stuvers te stellen / ende alle andere silvere munte naer advenant van dien. Ordonnerende den generaels van der munten hen voorts aen te rechten int maecken ende dresseren van de instructien van de munte naevolgende dese jegenwoordige ordonnantie.

 

Die Engelsche schellinck. x st.

Die halven / vierendeelen ende minder ghedeelten naer advenant /

Die derdendeelen van den Engelschen schelling / in Engelsch genaemt a groat / doende vier Engelsche penningen / sullen doen die drie der selver thien stuyvers / Item die drie halven der selver / genaempt two pence / sullen doen vijf stuyvers / ende die minder ghedeeelten naer advenant.

Die philippus daelder ij gul. x st.

Die halve van dien / midtsgaders den halven daelder van den Hertoghe van Alencon naer advenant xxv st.

Die vijfde ende minder gedeelten van de philippus daelders na adve’

Die silvere carolus gul. xxxiij st.

Die Bourgoensche daelders metten cruyce / midtsgaders de daelders in Gelderlandt / Hollant / Zeelant / Uutricht / ende  in Vrieslandt t’ zedert den jara 1580 ghemunt daer van de figuren in druck zijn ghestelt ende anders egeene xlv st.

Die halve ende vierendeelen van dien naer advenant

Die staten daelder xxxviij st.

Die Hollantsche daelder metten leeuwe. xxxvj st.

De halve naer advenant

De silvere rijder van Gelderlant ende Vrieslant xl st.

Die halve naer advenant.

Die Uutrechsche ende  Geldersche daelders an. 1579 gemunt xxxij st.

Die halve naer advenant /

Die Spaensche realen van achten xlij st.

Die van vieren xxj st.

Die dobbele ende enckele naer advenant /

Die oude vliegers oft krabbelaers vj st.

Die Geldersche / Uutersche ende Vriessche snaphanen midtsgaders de Zeeuwsche schellingen / sullen gaen in de provintien daer se gheslaghen zijn tot vj st.

Die halve ende vierendeelen naer advenant

Die oude silvere vliesen iiijz st.

Die oude dobbel st. iij st.

Die oude st. iz st.

Die halven een blanck.

Die twee blanx penninghen oft halve vliesz. ij st. i oort

Die dobbel vierysers iij st.

Die enckel vierysers iz st.

Die braspenninck ende elf deuts j st. j blanck

Die halver naer advenant.

Die stuyvers ende coperen munte gheduerende dese oorloge by eenige der voors. provintien ghedaen munten sullen blijven cours ende ganck hebben / in de provintien daer die geslagen zijn ten jegenwoordigen prijse.

 

   Aengaende de rosenobels van tweendertich int marck / midtsgaders die Vlaemsche nobels van sessendertich int marck / ende den daelder metten cruyce van Bourgongien zijnde ghemunt by den Staten van Overyssel binnen Campen / sullen om redene ons moverende getolereert werden ten prijse van andere diergelijcke nobels ende daelders respectivelijck in d’  andere geunieerde provintien ghedaen munten / ende dit voor dese reyse ende sonder te mogen ghetrocken werden in consequentie / ende  mits dat die selve van Overyssel sullen gehouden werden van allen den selven te doen sodanige proeve afreckeninge ende verantwoordinghe als volgende den ordeninge ende discipline vander munte deser Nederlanden bevonden sal werden te behooren.

   Ende aengaende alle uutheemsche silvere munte / ende niet zijnde van den slage der voors. provintien / hoewel men uut treffelijcke ende pregnante redenen verclaert in den voorgaende ordonnancie van den jare 1563 ende 1570 gheoorsaeckt is alle de selve te verbieden ende voor billioen te verclare’. Nochtans omme redenen ons moverende hebben geconsenteert ende consenteren by desen dat die rijcxdaelders ghemunt by den voornaemsten keurvorsten / ende steden daer van de figueren achter desen in druck gestelt zijn ende geene andere sullen ghetolereert werden by provisie voor xlv st.

   Ende aengaende de Franssche silvere munte / als Vrancken / halven / ende vierendeelen van dien. Item testoenen ende halve douseins / diseins / ende andere diergelijcke / insgelicx de testoenen van Loreynen / Zwitserlandt ende Milanen / als oock die testoenen van Poortugael / alle Italiaensche witte munte / mitsgaders die penningen van Camerijck / ende Luydich / dewijle alle die selve specien hier te lande zijnde / bevonden werden eensdeels seer gheschroyt ende ghemindert in ghewichte / ende eensdeels also vervalscht by naconterfeytinghe binnen de stadt Gorcum / ende elders ghedaen / dat onmoghelijck is den goeden ende oprechten / uuten gecontrefeyten / ende vervalschten te onderscheyde. Wy hebben alle de selve verclaert voor billoen / ende verbieden alle de selve te ontfanghen ende uut te gheven tot wat pryse dattet zy.

   Verbieden ende interdiceren alle staten van de particuliere provincien ende heure ghecommitteerden / midtsgaders allen gouverneurs van provintien / collegien / ende finantien / cameren van de rekeningen / magistraten van steden / oft ten platten lande. Item alle admiralen / viceadmiralen / generaels / colonnellen / oversten / gouverneurs van steden / capiteynen ende bevelhebberen / te water ende ten lande / voortsaen te doen ende maecken eenighe particulier ordonnantie ofte permissie op den cours vanden gelde / tsy by openbaere ofte heymelijck ghebodt ende bevel aen eenighe ontfanghers ofte anderen te doen in wat manieren dat het zy / op de pene van duysent gouden angelotten / te verbeuren by den selven vanden magistraet ofte gherechte / ten behoeve van de ghemeen saecke.

   Verbiedende oock allen officieren van ontfanghe / soo van oorlooghe als andere ghemeen saecken soodanich bevel ofte ghebot by wien ofte in wat manieren het ghegheven mocht zijn te obedieren ofte achtervolghen op pene van privatie van hare officien / ende voorts op arbitrale correctie / sonder dat zy hen sullen moghen excuseeren met den selven bevelen ende gheboden / willende dese onse ordonnantie in allen gheobserveert ende onderhouden te werden / sonder inbreeck / conniventie oft dissimulatie / op pene hier boven ende naer verclaert.

   Verbieden voorts / ende interdiceren een yeghelijck te ontfanghen / oft uut te gheven eenighe andere goude ende silvere munte hier vooren niet vercleert ende tot prijse ghestelt / ende daer van de figueren niet in drucke ghestelt sullen zijn / van wat princen / heeren / landen / ofte steden de selve moghen zijn / voornementlijck die ghene geslaghen tot Batenborgh / Heel / den Berge / Vianen / Gronsvelt / Rechem / Gevaerden / Stevensweert / Bommel ende Gorcum / alles op de verbeurte van den selven penninghen / oft de weerde van dien / inghevalle het feyt niet ter verscher daet ontdeckt en werde. Ende daerenboven op de pene van twee gouden angelotten op elcken penninck ter contrarie van desen ghepresenteert uutghegheven ofte ontfanghen. Ende dit soo wel tot laste van den ontfangher als uutgever voor d’eerste reyse. Voor de tweede reyse het dobbel / ende voor de derde reyse twee dobbel van dien / ende boven desen ghebannen oft arbitralijck ghestraft te worden.

   Ordonnerende allen officieren te doen heur uuterste devoir / omme te achterhalen de eerste authuers / ende invoerders van den verboden penninghen / ende omme daer toe te comen zullen de selve officieren ernstelick inquireren aen den ghenen onder de welcke sodanighe penningen bevonden zullen zijn / van wien sy de selve ontfangen hebben / ende so voorts van persone tot persone procederende totten voorsz. eersten invoerders / willende in dien gevalle dat de ghene die also haren autheur sullen weten te nomineren / vry ende quijt gehouden werden van de voorsz. verbeurte ende pene / ende sal de voorsz. eerste invoerder boven de voorsz. pene ghebannen worden uut allen den vorsz. provintien.

   Verbieden voorts een yeghelijck / te ontfangen ofte uut te gheven eenighe goude ofte silvere penningen ghesneden / ghebroken / gewasschen / gescroit / ghelapt / ghenagelt / ghesoudeert / ofte andersins niet zijnde van hare behoorlijck ghewichte ter remedie hier voren verclaert / op de verbeurte der selver penningen.

   Ordonnerende alle de voorsz. vrancken / silvere vierendeelen van croonen ende hare ghedeelten / testoenen / douseins / diseins / alle Italiaensche witte munte / de penningen van Camerijck ende Ludich ende allen anderen gouden ende silveren penningen hier voren niet verclaert / ende tot prijse gestelt / ende daer van die figuren niet en sullen achter desen in druck gestelt worden / mitsgaders alle ghesneden / ghebroken / ghewasschen / ende gheschroide / ghelapte / ghenagelde oft andersins haer behoorlicke ghewichte niet houdende binnen een maent naer date der publicatie van desen in de Munten oft wisselen ghedragen te werden / alwaer de rechte weerde voor den selven betaelt sal worden / volgende den caerten ende manualen / tot dien eynde den wisselaers ghedaen leveren.

   Ende aengaende de penningen van goude ende silvere by deze ordonnantie tot prijse gestelt / verbieden ende interdiceren eenen yegelijcken de selve te presenteren uutgheven ofte ontfanghen te hooger prijse / dan in desen gheordonneert is / opte verbeurte van den selven penninghen / ofte de weerde van dien inghevalle t’ feyt niet ter verscher daet ontdect werde / ende boven dien opte peene van tien gouden anghelotten voor de eerste reyse / voor de twede reyse dobbelt / ende voor de derde reyse twee dobbelt van die’/ ende boven dien op arbitrale correctie na die qualiteyt van den delicte : Ende verstaen wy de selve verbeurte ende pene plaets te hebben / so wel opten ontfangher als uutgever / ten ware een van beyden terstont na den ontfange oft uutgeve hem presenteerde aen den officier denunchierende t’ zelve feyt / in welcken ghevalle de selve denunciant / hy zy uutgever oft ontfangher sal vry ende quijt zijn van de voorsz. verbeurte ende pene / ende boven dien genieten het derden deel van de zelve verbeurte ende breucke.

   Ende om dieswille dat geduerende de confusien vant rijsen vanden gelde diversche cooplieden hem vervoordert hebben te handelen ende contracteren / op den voet van de Brabantsche munte. Waer door de voorgaende confusien vermeerdert zijn geweest / verbieden ende interdiceren wel expresselijck dat niemandt voortaen aen hem en vervoordere te coopen oft te vercoopen eenigher hande waren oft coopmanschappen / gelt op wissel oft interest te geven oft nemen / nieuwe renten te coopen oft vercoopen / oft eenichsins te ha’delen oft contracteren dan op ende volgende den prijs vanden gelde by dese permissie gestelt ende gheordonneert. Ende aengaende de payementen van contracten binnen t’ jaers gemaeckt / verschenen ende noch te verschijnen / de selve sullen van ghelijcken betaelt worden metten specien / ende ten prijse by dese ghepermitteert / ende geen andere. Niet tegenstaende dat de selve contracten met belofte van in Brabantsche munte te betalen souden aenghegaen ende ghesloten zijn / op pene by soo verre yemandt hem voortaen soude willen vervoorderen op sulcke munte te handelen oft betalinghe te doene / oft te ontfanghen / van vijftich goude angelotten / ende egheen recht op alsulcke contracte ghedaen te sullen ofte moghen woorden.

   Ende omme te voorcommen ende beletten het groot abuys ende bedroch ghecommitteert by verscheyden coopluyden ende wisselaers int opdringhen ende steygeren van eenighe sekere specien van gelde onder pretext ende dexel / dat zy den selven nootelijck moeten hebben tot expeditie van hare handelinghe / ende trafique metten coopluyden van andere natien : Maer inder waerheyt om midts de selve rijsinghe ende steijgeringhe te consequeren / het middel van inwisselinghe van allerhande specien / doende de selve converteren inden voorseyden opghedronghen penninghen / waerinne met seer groote licentie ende ongheregeltheyt voorhene ghehandelt is gheweest.

   Soo eest dat wy verbieden ende interdiceren eenen yeghelijcken te coopen oft vercoopen / permuteren oft mangelen eenige specien van gelde by desen ghepermitteert / ghevende / oft nemende op den selven eenighe winste / opgelt / oft toebate in wat manieren / oft onder wat dexel het sy / op de selve verbeurte ende penen soo hier voorens vercleert zijn teghens den gheene die de selve tot hogher prijse ontfanghen oft uutgheven.

   Verbieden van ghelijcken eenighe penninghen van goude oft silvere te bicquetteren / omme alsoo de sware uut lichte te scheyden / de lichte uutgeven / ende mette sware zyn proffijt te doen / op pene als boven.

   Ende aengaende de stoffe ende materie van goudt ende silvere / wesende onghemunt in masse / cendree / oft grenaillie / wy verbieden die te coopen ofte vercoopen tot hoogheren prijse / dan volghende den voet deser onser ordonnantie / op pene van confiscatie der voorsz. materialen ende daerenboven die boete van het dobbel vande weerde van dien / soo wel ten laste vanden coeper als vercoeper elck voor al voor d’ eerste reyse / voor de tweede reyse het dobbelt van dien / ende voor de derde reyse het twee dobbelt / ende voorts arbitrale correctie.

   Verbieden voorts ende interdiceren wel expresselijck te voeren / draghen / ofte doen voeren / ende draghen uut den voorsz. provintien / off op vreemde Munten eenighe goude oft silvere penningen / nochte oock eenighe materie in masse oft lingote oft andere materialen bequaem om munte daer van te slaen / op de verbeurte der voorsz. penninghen ende materialen / ofte die weerde van dien ingevalle het transpoort alreede ghedaen ware / ende boven dien op de pene van hondert gouden angelotten voor elck marck gouts / ende xx angelotten voor elck marck silvers / ende van meer oft min nae advenant voor de eerste reyse / voor de tweede reyse op de selve verbeurte ende pene / ende boven dien criminelijck aen den lijve ghestraft te zijn. Ende indien zy die voorsz. boeten ende amenden niet en mochten furneren sullen aenden lijve worden ghestraft nae ghelegentheyt vander saecke / in welcken penen wy oock verstaen gehouden te wesen alle die gheenen die totten voorsz. transpoort ofte vervoeringhe helpen assisteren ofte eenichsins favoriseren sullen / al waert soo dat hen de penninghen oft stoffe niet toebehoorden.

   Ende by soo verre eenighe tresoriers / ontfanghers / rentmeesters ofte andere comptable officiers hun soo verre quamen te vergheten / dat sy bevonden werden de pointen vooren verhaelt getransgresseert te hebben int uutgeven / so wel van de specien by dese ordonnantie niet ghepermitteert / oft den gheschroyden ghesneden / ghewasschen / ghebroken / ghelapten ghenagelden oft anderssins te lichte zijnde / als de ghepermitteerde tot hogeren prijs uut te geven oft ontfangen / dan by dese ordonnantie verclaert. Enigerhande penninghen te coopen oft vercoopen / de onghemunte stoffen tot hoogheren prijs te vercoopen / dan op den voet van dese ordonnantie / oft buyten den voors. provintien op de Munte gelevert te hebben / ordonneren ende statueren dat de selve de boeten vooren verhaelt respectivelijc dobbel sullen betalen / ende boven dien ghepriveert zijn van haren officien / in der voegen dat t’ feyt gheverificeert zijnde de selve impetrabel sullen zijn.

   Ende omme int licht te brengen de fauten die sy in haerluyder betalinge souden mogen doen nae de publicatie van desen ordonneren wy dat de gene die eenighe reele payementen voortaen doen sullen / ghehouden sullen wesen billetten te nemen van de goude ende silvere specien metten prijs van diere / onderteeckent by den ghenen die se ontfangen sal / om de voors. billetten over te brenghen metten quitantien ende deschargen int exhiberen van hunne rekeninghe / op pene van reiectie van dien. Bevelende den luyden van de camers van de rekeningen van de respective provintien hun daer na te vuegen ende reguleren / ende ter kennisse bringhen indien sy deur de voors. billetten eenighe contraventie oft overtredinghe ontdeckten.

   Alle t’ welck wy oock willen ghebruyckt ende gheobserveert te werden ten opsiene van de particuliere ontfangers van de voors. provintien steden / ende leden van dien / lastende ende bevelende aen den comissarissen ende andere die verstaen sullen ter auditie van hunne rekeningen. Dat sy in de selve egene quitantien en admitteren tot ontlastinge van de voorgenoemde ontfangers / sonder gelijcke declaratie ende billetten / ende sullen alle de voors. comptable officiers / so generaels als particuliers gehouden zijn elck een van dese ordonnantie mette gedruckte figuren altijts op haer luyde co’ptooren te hebben op de verburte van C gul. so dickwils als sy sonder deselve in haren comptooren bevonden sullen werden.

   Voorts meer verbieden wy eenen yegelicken / eenige goude ofte silvere penningen te schroyen / snyden / oft wasschen mit stercke wateren chiment ofte andersins / nochte de selve te sauderen / vergulden / lappen / nagelen / ofte in eenige manieren verswaren ofte lichten opte verbeurte van lijf ende goet daer confiscatie stat grijpt.

   Ordonnerende allen ende eenen yegelijcken / goet ende scharp toesicht te nemen op de ghene die alsulcke geschroeyde oft andersins vercorte penningen sullen willen presenteren ende die aen te brenghen / ende denunceren aen den officier / omme gestraft te worden naer behooren. Bevelende insgelijcx allen officieren dat zy hen wel ende ernstelijck informeren jeghens die ghene die schroyden ofte valsche munte slaen ende begheven / omme te straffen naer heurluyder verdienste sonder eenighe dissimlatie ofte verdrach.

   Verbieden ende interdiceren voorts eenen jegelijcken te smelten eenige gouden ofte silvere penningen van den slage van hare Mt. van Engelant by dese gevalueert zijnde / op pene van lijf ende goet daer confiscatie stadt grijpt / ende de penningen die bevonden werden beneden die dry asen te licht / oft gheschroyt / gelapt / genagelt  ofte gesoudeert / sullen werden gedragen in de wisselen nae oude gewoonte.

   Alle welcke penen ende amenden vooren verclaert bedeelt sullen werden het een derdendeel tot proffijte van den gemeene saecke / d’ander derdendeel tot proffijt van den aenbrenger / ende het derde derdendeel tot proffijt van den officier die de calangie ende executie doen sal. Ten ware die voorsz. verbeurte / penen / ende amenden excedeerden de somme van vijff duysent guldens. In welcken gevalle / d’een helft sal comen ten proffijte van de ghemeene saecke / ende dander helft sal bedeelt woorden aen den voorseyden officier ende aenbrenger by gelijcke portien / willende ende ordonneerende tot den voorsz. penen ende amenden geprocedeert te worden sommierlijck de plano / ende sonder figure van proces ende opten proeven / ende ghetuygenissen alleenelijck. Tot welcken ooc geadmitteert sullen werden de geene die de voorseyde excessen int ontfangen oft uutgeven gecommitteert sullen hebben. Ende sullen de sententien in desen gegeven executabel zijn / niet teghenstaende appellatie ende sonder preiudicie van den selven.

   Ende omme voorts wech te nemen alle oorsaecke van misbruycke / ende abusen so hier voorens gecauseert zijn geweest by verscheyden ende ongelijckmatighe muntslach in yeder provintie particulieerlijck ende bysonder gheexerceert / ende omme voortsaen den state van der munte te versekeren ende conserveren in haer geheel. Hebben gearresteert ende besloten / arresteren ende besluyten midts desen den poincten ende articulen hier naer volghende / willende dat de selve generalijck / eenpaerlijck ende ghelijckformich sullen stadt grijpen in alle de voorseyde provincien / sonder eenighe veranderinge / limitatie ofte restrictie.

   In den iersten dat van nu voortsaen gheduerende de jeghenwoordighe oorloghe / ende sonder preiuditie van yemandts gherechticheyt / oft dat eenighe der voorsz. provintien haer immermeer met dese ieghenwoordighe ordonnantie sal moghen behelpen tot conservatie van haer recht possessie oft pretentie om munte te slaen oft munten / in elck der voorsz. provintien mette Co. Mt. ghecontracteert hebbende als Gelderlant / Hollandt met Westvrieslant / Zeelant / Utrecht / ende Vrieslandt / niet meer dan een Munte sal wesen / ende geopent worden. Ende dat op alle de selve Munten sal gehouden werden / eenen eenparigen voet / in gewichte / alloye / ende prijse der jegenwoordige ordonnantie / ende den instructien in conformiteyt van den selven te maecken by den generaels van der munte / nae den welcken die particuliere muntmeesters ende andere officieren respectivelijc hun sullen hebben te reguleren.

   Vercleerende alle andere muntplaetsen binnen den voorseyde provintien / ende officieren van dien / als generaels muntmeesters / wardeyns / assayeurs ende yser snijders / voer haghemunten / ende haghemunters respectivelijck / ordonnerende allen officieren / fiscalen / drossaten / amptluyden / meyers / bailliuwen / schouteten / ende allen anderen / teghens den selven te procederen by apprehentie ende incarceratie van hare persoonen / ende voorts tot punitie ende straffe in lijve ende goederen soodanich als by gemeenen geschreven rechten / placarten ende ordonnantien gestatueert zijn / midtsgaders jegens den wisselers ende allen anderen die ter selver Munten leveren / handelen ende frequenteren sullen in gelijcker vuegen als jeghens den haghemunters selfs.

   Ende ten eynde de voors. Munten die men verstaelt open te houden met behoorlijcke ende ghelijckmatighe discipline / ende tucht gheregiert / ende bedient moghen werden. Hebben gheordonneert ende ordonneren by desen in conformiteyt van den ouden solemnelen ordonnantien deser landen / dat een yder van de selve Munten sal moeten bedient werden by eenen particulieren muntmeester / een waerdeyn / ende een assayeur ofte proefmeester / zijnde alle verbonden by solemnellen eede tot observatie der jegewoordiger ordonnantie / ende voorts voorsien van behoorlijcke instructie / soodanich als by den voorgaenden ordonnantien / ende namentlijcke in den jare 1535 gearresteert ende besloten zijn / ende die alnoch nae gelegentheyt van saecken besloten sullen mogen werden.

   Tot allen welcken officien so van generael als particulier meesters / waerdeyn / assayeur / ende ysersnijders. Wy verstaen dat niet en sullen gheadmittert werden eenighe persoonen ghedient oft gheassisteert hebbende in wat qualiteyt het zy op eenighe haghemunte / oft ten selven plaetsen ghelevert / ghehandelt ofte ghefrequenteert hebbende. Nochte oock eenighe andere ten zy voor al / ende by voorgaende examinatie / ende ondersoeck by den generaels hier op te doen ghebleken zijnde van haer experientie nutheyt ende souffisantheyt in desen. Ende oft ghebeurde dat by surreptie eenighe commissie contrarie van desen gheobtiveert werde. Wy vercleeren de selve by desen nul / ende van onweerden. Ordonnerende dien van den Raede van State neffens ons gecommitteert / die van den Raeden Provincialen / die van den Rekeningen / den generaels van der munten / ende allen anderen officieren / sodanigen persoonen in geenen eede te ontfangen / noch eenichsins te verstaen tot hulpe / gunste / ende adresse der selver / ende sullen soodanige persoonen van hare officie gepriveert ende de selve impetrabel zijn / so haest van sodanigen stucke gebleken sal zijn.

   Ordonneeren voorts ende ghebieden / dat de generael meesters der voors. provintien sullen leveren in handen van den muntmeesters / waerdeyns / assayeurs / ende isersnijders haere instructien achtervolghende den ouden ghebruycke / ende den instructien hier op in den jare 1535 gheordonneert / ende ghearresteert / doende hen den selven besweeren by solemnelen eede in haren handen / de selve instructien eenvoudich / ende in als conform d’een den anderen in der voughen / dat midts den selven alle middel benomen zy van te machineren ofte attenteren directelijck oft indirectelijck jeghens malcanderen ende consequentelijck jeghens de versekertheyt ende ghestadicheyt van den staet van der munten / verbiedende allen den selven officieren respectivelijck te procederen tot exercitie van heure officien sonder de voorsz. instructien ontfanghen ende beswooren te hebben in manieren als vooren / op pene van vijf hondert gouden angelotten te appliceren totte gemeene saecke.

   Ordonnerende voorts den voorsz. generael meesters eernstich opsicht te hebben op den officieren van der Munte / coopluyden / ende allen anderen yet wes machinerende ende attenderende contrarie dese jegenwoordige ordonnantie / doende den selven causeren by den fiscalen van den provintien / ofte officieren van de steden daer de Munte gelegen is tot straffe ende punitie na de qualiteyt van de misbruycken / den welcke wy tot desen committeren.

   Hebben voorts ghearresteert / besloten / ende ghedecreteert / arresteren / besluyten ende decreteren by desen alle de poincten ende articulen betreffende die bewaringhe / ghebruyck visitatie ende openinge van den bussen in den solemnelen / ordonnantien van den jare 1489 ende 1520 respectivelijck begrepen / midtsgaders den instructien opt feyte van de generaels en de andere officieren van der Munten in den jare 1535 ghemaeckt ende ghearresteert ende soodanighe als by ons ten respecte van den jegenwoordighen staet van saecken daer by gevoecht / ende gheordonneert sullen werden / houdende de selve als geinsereert ende expresselijck verclaert by desen ordonnerende den generaels meesters / hier inne te procederen volgende den selven ordonnantien sonder eenige omissie ofte versuymenisse op pene van gepunieert te zijn arbitralijc na de qualiteyt van den misbruycke / dissimulatie / conniventie oft onachtsaemheyt.

   Ordonnerende voorts tot meerder ende blijckelijcker versekertheyt der selver busse ende proeven van dien / dat by den generaels voorsz. gemaeckt sullen werden die gouden naelden so men hier vooren heeft gebruyct corresponderende in den gehalt ende alloie met den voet der nieuwen gouden penningen by dese jegenwoordige ordonnantie bevolen te munten / welcke naelden by den selven generaels gelevert sullen werden in handen van den reeckenmeesters in Hollant / omme by hun in de rekencamer bewaert te werden by provisie ende tot dat andersins sal werden geordonneert / ende voorts gebruyckt te werden ter openinge van de bussen der selver provintien / so t’selve van outs / ende tot den aenvanck deser oorloge gebruyct is geweest. In der voegen dat een yegelijck oock des proberens onervaren zijnde by conferentie der assayen van den selven naelden / ende penningen mach versekert zijn van de gelijck ofte ongelijckheyt der selver.


Hebben voorts gheordonneert ende ordonneren by desen dat op alle de voorsz. Munten deser provintien sullen gheslaghen ende ghemunt werden openbaerlijck / ende eenvoudich / de navolgende goude ende silvere penninghen alleene / ende egeen andere.

   Namentlijck eenen nobel van xxxij in de snede int troysche Nederlantsche marck / houdende in alloye xxiij karaten thien greynen / ende een halven fijns gouts ter remedie van een engelce in ghewichte ende een greyn in alloye opt marck wercxs die cours ende ganck hebben sal tot vij gul. x st.

   Item halven ende vierendeelen van den selven alloye ende van snede na advenant / die cours ende ganck sullen hebben na advenant / den helen nobel van dese landen.

   Ende aengaende die silveren munte sal geslagen werden eenen silveren penning genaemt Nederlantsche reael van seven stucken ende neghen vierentsestichste deelen van een stuck / in de snede int troysche marck / houdende in alloye x d fijn silvers ter remedie van een engelce in gewichte / ende een greyn in alloye opt marc wercx sonder meer die cours ende ganc sal hebben tot ij gul. x st.

   Item sullen werden gemunt halve vijfde delen ende tiende delen der selver reael van gelijcken alloye ende van snede na advenant. Item twintichste delen der selver in harde materie / mitsgaders die vijftichste delen die genaemt sullen werden stuvers / alle corresponderende in rechter weerde opten voorsz. heelen reael / ende sullen na advenant van dien cours ende ganck hebben / te weten

   Die halven tot i gul. v st.

   Die vijfde deelen tot x st.

   Die thiende deelen tot v st.

   Die twintichste deelen tot ijz st.

   Die vijftichste deelen tot j st.

Belovende ende verscherende in princelijcke woorden ende trouwe / de selve penningen te doen houden ende conserveren in hare rechte innerlijcke deucht / soo voosz. is / sonder te ghedooghen dat de selve eenigher maten gheswackt gheargeert ofte ghealtereert werden.

   Ende omme beneffens desen te faciliteren ende accommoderen die gemeene coophandel negotiatie ende trafficque / metten vremden natien / insunderhz [insunderheyt] die van den H. Rijcke / Sweeden / d’Annemarcken / ende Oostersche Zee steden / ende den gemeenen cooplieden deser landen te benemen alle oorsaecke van opdringen ende steegeren der specien / voornementlijck des Rijcx daelders / ende ducaets die sy in hare handelinge niet en mogen ontbeeren. Hebben geordonneert ende besloten dat opten voorsz. Munten oock sullen geslagen mogen werden een daelder ende ducaet / corresponderende in gewichte ende alloye metten oprechten daelders ende ducaten / so jegenwoordelijck int Heylich Rijck gemunt werden / ende sullen cours ende ganck hebben beneffens den selven / te weten die ducaet tot iij gul. viij st. ende die daelder tot xlv st. / tot welcken eynde / ende op dat de selvighe cooplieden mogen daer door gerieft ende versekert zijn / wy sullen schrijven ende advertissement doen aen den selven van den Rijcke / Denemarcken / Zweeden / ende Oostersche steden aengaende onse resolutie ende meeninghe in desen.

   Alle welcke penninghen sullen zijn van soodanighe figure titulen wapenen / ende inscriptie als beneffens d’andere gevalueerde munte in drucke gestelt sullen werden / sonder eenige differentie dan alleenlijck hebbende in den rande den naeme van de provintie / ende t’gewoonlijcke afteecken van der munten.

    Midts welcken wy verstaen promptelijck ende sonder vertreck te sullen cesseren / ende ophouden de muntslach van alle soodanighe penninghen / als voor date van desen in yeder provintie particulierlijck gemunt zijn. Ordonnerende allen den stempelen der selver ingetoghen / ende ghecasseert te werden sonder de selve voortsmeer te gebruycken noch oock eenigerhande nieuwe int particulier ende sonder alghemeen consent / octroy ende ordonnantie.

 

Ende omme te redresseren ende in behoorlijcken regule te stellen het stuck van den wissele ende wisselers zijnde so seer verlopen tot wille / luste / ende believen van een yegelijck / dat sonder daer inne te voorsien / geene vaste gestadicheyt / in den geheelen staet van der munte te verwachten sal zijn / wy hebben verboden ende geinterdiceert / verbieden / ende interdiceren by desen allen ende een yeghelijcken hen voor date van desen der wissele onderwonden hebbende / t’zy dat sy totten selven hebben gehadt commissie oft gene / hen voorts aen der selver te onderwinden int heymelijck oft openbaer in wat manieren dattet sy sonder al voren tot dien eynde geobtineert te hebben behoorlijcke commissie / in conformiteyt van dese jegenwoordighe ordonnantie midtsgaders daer op ontfanghen instructie ende de selve besworen / in handen van de generaels van der munte / in der vuegen als t’selve van outs gebruyct is gheweest. Ordonnerende tot dien eynde den voorsz. generaels hen te vinden in den principael steden deser provintien / ende aldaer by advise van den principael officier ofte magistraet te ordonneren ende stellen soodanich ghetal van wisselaers / als na ghelegentheyt van der plaetse nodich sal zijn / luyden van goede name ende fame / ende niet suspect van eenighe hegmunterie ofte van den aenhange van dien / voorsiende den selven van commissie ende instructie als boven / sonder welcken midtsgaders de behoorlijcke prestatie van eede nyemant hen der selver wissele voorts meer sal mogen onderwinden op de pene van hondert gouden angelotten voor d’eerste reyse / voor de tweede het dobbelt ende boven dien arbitralijck ghecorrigeert te worden.

   De voorsz. wisselers sullen voorts gehouden zijn int openbaer voor haren winckele te houden uytstaen den schotel ofte nappe metten wapenen der voors. provintien daer op geschildert / ten eynde een yeghelijck mach weten dat zy tot sulcx gecommitteert zijn / op de pene van eenen gouden angelot soo menichmael als zy des ghebreckelijck bevonden werden.

   Interdiceren voorts den voorsz. wisselers te vercoopen eenighe materie van billoen / massen / cendreen grenaillien ofte dierghelijcke aen eenige goutsmeden oft silversmeden / ofte aen eenige andere persoonen van wat qualiteyt oft conditie die zijn / maer sullen gehouden zijn de selve te senden oft leveren elcke ter Munte van de provintie daer hy woonachtich is / op die verbeurte der voors. materialen / ende het dobbelt van de weerde van dien / voor de eerste reyse / ende voor de tweede reyse boven de voors. verbeurte ende breucke arbitralijck ghecorrigeert te worden / ende dit by provisie staende den jeghenwoordighen staet van saecken / ende sonder ghetrocken te worden in consequentie.

   Welverstaende dat alle cooplieden midtsgaders de innegesetenen van de voors.  provintien geen wisselers ofte officiers van der Munte wesende sullen moghen vrij ende onbecommert van eenen yeghelijcken haer eyghen materialen van goudt oft silver ghemunt ende onghemunt / ende soodanighe / als volghende dese ordonnantie ter Munte behooren / leveren oft doen leveren op alsulcke Munten van de voors. provintien als hun goetduncken sal.

   Die selve wisselers sullen ghehouden zijn ghestadelijck op hare taffel te hebben liggende een copie authentijck deser jeghenwoordigher ordonnantie midtsgaders seker manuael ghereeckent by die hant der voors. generaels inhoudende de weerde van den marck / once / ende engelsche van de principale specien van gelde by desen voor billoen vercleert / ende verboden / welck zy ghehouden sullen zijn te verthoonen den gheenen die hen eenighe der selver sullen willen vercoopen. Op pene van twee angelotten soo menichmael sy de selve ordonnantie ende manuael voorhanden te hebben gebreckelijck bevonden sullen zijn / alle welcke pointen onder andere sullen begrepen worden in hare voors. instructien ende eedt.

Item omme te voorsien opt stuc van de affineurs ende scheyders / ordonneren ende bevelen dat hem niemant en sal mogen onderwinden van eenich gout oft silver te affineren oft scheyden / sonder tot dien eynde te hebben commissie van de meesters generaels van de munten / ende daerop gedaen te hebben den behoorlijcken eedt daer nae zy hen schuldich sullen zijn te reguleren / te weten dat zy egeen gout oft silver en sullen moghen vercoopen oft leveren om buyten die voors. provintien vervoert te werden / ende by aldien dat de materie eenen onbekenden vremdelinck toecompt / sullen zy die uut heuren handen niet laten gaen / maer de selve tharen presentie doen leveren ter Munte van de stede daer zy woonachtich zijn / oft anderssins te nemen van hem goede souffisante cautie / dat de selve materie van de Munten der provintien boven gespecificeert niet en sal vervreemt worden.

   Sullen voorts de voors. affineurs ende scheyders / gehouden zijn behoorlijck register ende boeck te houden van de qualiteyt ende quantiteyt van alle de materien van goude ende silvere die zy gheaffineert ende ghescheyden sullen hebben / met name ende toename / ende van wat plaetsen de persoonen zyn die tselve hebben doen affineren / omme den generael van der munten daer van behoorlijcke redene te gheven t’allen tijden als zy des versocht sullen zijn / op pene van hondert gouden angelotten voor d’eerste reyse / voor de tweede reyse dobbelt / ende voor de derde reyse boven de voorseyde pene arbitralijck ghestraft te zijn.

 

Item omme te voorsien opt stuck van de goutsmeden ende silversmeden daer inne men daghelijcx veel faulten ende abusen is bevindende tegen de ghemeene welvaert. Soo eest dat wy ghebieden / ende ordonneren den selven goutsmeden / ende silversmeden in allen den voorsz. provintien residerende hen voorts aen te draghen in d’exercitie van haren ambachten nae den ordonnantien in den jare 1520 hier op ghemaeckt / ende by verscheyden naevolgende ordonnantien / ende placaten insunderheyt van den jare lj gheconfirmeert ende vernieut / te weten dat zy den nieuwen keur anders niet en sullen mogen wercken dan van elff penningen acht greynen ter remedie van twee greynen / ende de oude keure van elf penninghen fijns silvers welverstaende dat sy t’selve werck niet ombehoorlijck en sullen sauderen op de verbeurte van twelf engelschen silvers op elck marck.

   Ende aengaende het goudt werck daer in meest wert misbruyckt willen ende ordonneren wel expresselijck dat sy egeen gout en sullen verwercken / ten sy van xxij caraten ter remedie van een vierendeel van een caraet te weten wercken daer egeen sauduren toebehoren. Ende in cleyn hol / ende draet wercken / die gheamaillert moeten werden ter remedie van een half caraet / welverstaende dat de selve oock niet ombehoorlijck en sullen moghen ghesaudeert zijn / ofte met amausen overladen op pene dat de selve wercken in stucken geslaghen sullen werden / ende daeren boven te betaelen voor elck merck twelf enghelschen goudts / op allen welcken die dekens ende ghesworens van den ambachte scherp regard ende toesicht sullen draghen / op pene van te vallen in de amende van hondert gouden angelotten voor d’eerste reyse / voor de tweede dobbelt  / ende boven dien arbitralijck ghestraft te worden.

   Ordonneren voorts ende bevelen den generael meesters van der munten der provintien voors. dat zy ten overvloet scherp regard nemen opt feyt van de voorseyde goudtsmeden ende silversmeden naevolgende hare instructie / ende sonder eenich verdrach gunste ofte dissimulatie.

   Voorts alsoo wy verstaen dat door dese langdurige oorloghe binnen den voors. provintien weynich toesicht genomen is geweest op de egaliteyt ende behoorlijcken uutslach van den gewichten / ende balanchen respectivelijck / die de wisselers goutsmeden ende andere zijn gebruyckende tot grooten naedeel van de ghemeente. Soo eest dat wy by desen ordonneeren ende statueren dat die van de rekeninghe in Hollant / die wy daer toe specialijc hebben ghecommitteert sonder preiudicie van yemants anders privilegien ende gherechticheyt den generaels meesters van der munte / sullen doen justeren een iuste ende rechtveerdich troisgewichte met den slaper berustende ende stille liggende in de camere van de rekeninge voors. ende tselve troisgewichte te leveren aen den yckmeester ofte justeermeester by ons tot dien eynde specialijck ghecommitteert ofte te committeren / omme voorts by den selven yckmeester te iusteren / ycken ende rechtveerdighen alle de ghewichte die voortaen in alle verhandelinghe van gout ende silver binnen den voorsz. provintien ghebruyckt sullen werden.

   Sal voorts die voorsz. yckmeester behoorlijck iusteren alle balanchen / groot ende cleyn daermede men gout oft silver weghen sal / ende de selve geiusteert zijnde ycken met zijn teecken dat hy daer toe sal ghebruycken / ende daerbeneffens oock met een ander teecken van een leewken ten eynde egeen andere ghewichten oft balanchen sulcx niet gheiusteert ofte geyct zijnde / ghelove ghegeven werde / oft eenichsins ghebruyckt by eenighe particuliere muntmeesters / wisselers ende goutsmeden voors.

   Welcke justeringhe ende yckinghe de voors. meester ghehouden sal zijn te doen / ende een yeghelijck daer van te gherieven tot alsulcken redelijcken loon / ende salaris / als hem daer voor by zyne instructie toeghevoecht ende ghetaxeert sal werden.

   Verbieden over sulcx by desen expresselijck dat egeene meesters particuliers van der Munte / wisselers / affineurs / scheyders / goutsmeden / ende dekens van den selven gulden hen sullen vervoorderen teynde een maent nae de publicatie van desen te ghebruycken andere gewichten oft balanchen / dan troysch ghewichte / ende geiusteert / ende geyckt wesende als vooren / op de pene van twintich gouden angelotten te appliceren aen den aenbringer officier die d’excutie [sic] doen sal / ende den yckmeester elcx een derde paert.

   Ende ten eynde dit beter achtervolcht mach werden / wy ordonneren / ende ghebieden alle dekens ende ghesworens van artificien / neringen / ende hantwercken in wat steden ofte plaetsen der voorsz. provintien die selve geseten mogen wesen gestadelijck onder hen te hebben / ende houden berustende een ghewichte van twee ofte vier marck gheiusteert ende gheyckt by den voorsz. gesworen yckmeester / met welcke gewichte de selve dekens ende ghesworens tot vier diversche stonden int jaer onversiennelijck ende op eenen onghewissen daghe hem sullen laten vinden / in allen comptoiren ende winckelen van wisselers / goutsmeden / grossiers / jeuweliers onder heuren ressort ende bedrijve residerende / ende aldaer visiteren ende confereren heure gewichten ende balanchen / op pene van thien gouden angelotten / by den selven dekens ende gheswoorens te verbeuren / soo dickwils als sy van dien in ghebreke sullen zijn te appliceren als vooren / ende bevindende in den voorsz. comptoiren oft winckelen eeniche ghewichte ofte balanche faelgerende ende te swaer ofte te licht zijnde / oft anderen dan troysch ghewichte voorsz. sullen in sulcken ghevalle de wisselers / goutsmeden / grossiers / ofte jeuweliers alsulcke oniuyste ghewichten hebbende / oft die men anderssins bevinden can daer te vooren ghehadt ende ghebruyckt te hebben / verbeuren twelf gouden angelotten / d’een helft tot profijte van t’gulde van de dekens / ende gheswoorens die alsulcke faute ende mesus ontdeckt hebben. Ende d’ander helft voor den armen van de plaetse / ende voorts op arbitrale correctie indien de qualiteyt van den misbruycke sulcx verheysschende sy / ende sullen de voorsz. dekens ende ghesworens ghehouden zijn op staende voet / sodanighe onbehoorlijcke ghewichten ende balanchen in stucken te slaen op ghelijcke pene.

   Ende opdat de voorsz. ghewichten ende balanchen van de voorsz. dekens / ende gheswoorens / midtsgaders oock van den ghesworen wisselaers te versekerder moghen wesen / hebben wy gheordonneert ende ordonneren by desen dat soo wel de voorsz. gheswoorens ende dekens / als mede de wisselers ten minsten alle drie jaren eens van nieus sullen doen justeren / ende ycken by den gheswooren yckmeesters alle heure ghewichten ende balanchen / op pene van thien gouden angelotten aen den selven yckmeester te verbeuren.

   Ende hoewel de ghewichten ende balanchen egeen remedie behoren te hebben nochtans in regard vant slijten van de selve ghewichten hebben wy gheordonneert ende gestatueert / ordonneren / ende statueren by desen dat men sal moghen wraeken ende causeren alle ghewichten wesende boven het marck tot thien marck jnclus op een troyken / alle ghewichten boven thien marck ter remedie van een troyken met een deusken / ende van een marck oft daer beneden tot een once toe op een deusken / ende van een once nederwaerts tot op een engelsche ende een quaert by een aesken.

   Ende ingevalle daer questie gheviel tusschen den wisselers / goutsmeden / jeuweliers / grossiers / ende dekens / ende gheswoorens ende den justeermeester / soo sullen de selve hen addresseren aen de voosz. Camere van de Rekeninghe in Hollant daer toe specialijck gecommitteert sonder preiudcie van

yemant so voosz. is / omme aldaer ghescheyden te werden by den slaper in de selve Camer berustende / ende dat tot coste van den ghenen die in den ongelijcke bevonden sal werden tot taxatie van de selve Camere.

   Ordonnerende voorts dat alle wisselers / goutsmeden / grossiers / ende jeuweliers ghehouden sullen wesen tot allen tijden des versocht ende vermaent zijnde / den yckmeester exhibitie ende openinghe te doen van alle hare gewichten ende balanchen / sonder oock eenighe in haer huysen te moghen hebben die niet iuyst ende rechtveerdich en zijn / op pene ende te appliceren als boven.

   Ende ten eynde dat dese jeghenwoordighe ordonnantie in allen haren pointen volcomelijck ende onverbreeckelijck onderhouden / ende achtervolcht werde / ordonneren ende bevelen allen den officieren der voorsz. provintien / ende elcx binnen den bedrijve zijnder officie / goede scherpe toesicht te nemen op den overtreders / ende jnfracteurs derselver onser ordonnantien / ende den selven te calengieren voor den wethouderen van haren jurisdictien / den welcken wy bevelen ende ordonneren wel scherpelijck / dat se te rugge stellende alle andere saecken ende affairen sommierlijck procederen / alleenlijck de waerheyt van feyte bekent zijnde tot condemnatie van de voorsz. infracteurs / soo gheringe / als by den officiers met twee souffisante ghetuyghen sal ghebleken zijn van de voosz. overtredinghe / sonder den voorsz. jnfracteurs te moghen admitteren tot eeniger ander exceptie / dan alleenlijck te segghen tegens den persoonen van den ghetuyghen ofte deposanten / ende hare depositien / al op de penen indien de voors. wethouders negligent waren de voorsz. justitie te administreren van ghepriveert te werden van hare officien / ende ghehouden voor inhabil van immermeer officie te moghen bedienen.

   Willen ende ordonneren voorts indien promptelick blyckt van de overtredinghe / tsy dat de persoonen op den verschen daet bevonden werden / oft datter twee ghetuyghen zijn / oft anderssins daer van behoorlijck blijckt die voorseyde overtreder ghehouden sal werden te namptiseren de boeten al eer hy ontfanghen sal werden om hem in recht te mogen opponeren / waer toe hy ghedronghen sal werden realijck ende metter daet soo by apprehentie van zijnen persoon indient noode zy oft andersins. Ende soo verre yemant vervallende in de voorsz. boeten ende amenden bevonden werde insouffisant de selve te moghen opbrenghen / die sulcke sal ghestraft worden aen zijnen lijve naer ghelegentheyt van der saecken.

   Ende want die infractie van den ordonnantien van der munte eensdeels procedeert by de negligentie van den officieren / die tot noch toe haere neersticheyt niet en hebben ghedaen int calengieren van de overtreders der selver ordonnantien / henluyden excuserende op de generale transgressie. Soo eest dat wy ghebieden / ende bevelen allen officieren der voorseyder provintien te doen neerstich vervolch teghens den infracteurs van dese jeghenwoordighe ordonnantie. Op pene van haren officien ghepriveert te zijn / ende inhabil vercleert emmermeer officie te bedienen. Ende sullen de selve officien zijn impetrabel sonder ander verclaringhe / sonder dat sy hen sullen moghen excuseren by ignorantie ofte generale ende openbare transgressie van de voorsz. ordonnantie. Welcke excusatien wy niet en willen hen van weerde te zijn / maer is onse meyninghe hier inne haer traecheyt ende negligentie te straffen.

   Ende tot beter observatie van dese onse jeghenwoordighe ordonnantie ende verbodt willen ende ordonneren wy dat de selve in den voors. provintien / alle ses maenden / ende soo dickwils meer / als den noot verheyschen sal / vernieut ende vercondicht sal worden naer behooren. Ende lasten particulierlick den fiscalen van elcke provintie daer op besunder toesicht te nemen / op dat zy in dese saecke ende materie (zijnde geprivilegeert) ghebruycken van preventie teghen den misdadigen ende contraventeurs sonderlinghe tegens de onachtsame ende negligente officiers.

   Ordonneren voorts ende ghebieden dat alle officieren van justitie ghehouden sullen zijn / te doen den behoorlijcken eedt / in handen van den gheswooren exploicteur / die tot publicatie van dese jeghenwoordighe ordonnantie sal werden ghecommitteert / soo haest de selve publicatie gheschiet sal zijn / omme dese ordonnantie te onderhouden in alle pointen ende articulen egeen uutgesondret / welcken ghesworen exploicteur wy tot dien eynde gheauthoriseert hebben / ende authoriseren by desen / ende belasten den selven daer van mentie te maecken in zijne relatie / die hy ghehouden sal zijn over te leveren / aen den ghenen daer hy de betalinge van zijne ghedaene vacatien vervolghen sal.

   Ende opdat nyemant van dese onse ordonnantie en pretendere eenighe ignorantie. Ordonneren ende bevelen den stadthouder / canceler ende raet des Lants ende Hertochdoms Guelre / ende Graefschap Zutphen / stadthouder / president ende luyden van den Hove Provintiael in Hollandt ende Zeelandt / president ende raet des lants van Uutrecht / stadthouder president ende raet van Vrieslandt / stadthouder van Overyssel. Ende allen anderen officieren ende justicieren van de gheassocieerde steden / dese jegenwoordighe onse letteren van placcarte alomme binnen den voorsz. landen ende provintien te doen publiceren daer men gewone is publicatie te doene / procederende ende doende procederen / jeghens den overtreders der selver in manieren voorsz. sonder gratie / faveur / dissimulatie of verdrach. Des also te doene met diesser aencleeft geven wy u ende den voorsz. officiers een ygelick int zijne volcomen authoriteyt ende sonderlinge bevel / ontbieden ende bevelen eenen yeghelick dat sy u ende hemluyden t’selve doende verstaen ende obedieren / want wy bevonden hebben sulcx tot dienst ende profijt van den lande te behooren. Ghegheven binnen Den Haghe in Hollandt den iiij augusti xv c sesentachtentich.


   By zijne excell. in den Rade

     Onderteeckent.

       D. Burchgrave.